Raak

door drs. Renske van der Zee, kunsthistorica - 12 december 2011


Aan het werk van beeldend kunstenaar Debora Makkus loop je niet zomaar voorbij.

Haar schilderijen raken je. Zowel de portretten als het vrije werk zijn van een bijzondere dynamiek en intensiteit. Makkus probeert in haar werk het spanningsveld tussen kwetsbaarheid en kracht weer te geven. Zij is in staat het karakter van de geportretteerde te schilderen, zo beheerst zij de kunst zowel een glimlach als een frons in één portret weer te geven. Opvallend is de intensiteit waarmee zij de ogen weet te schilderen. De ogen lijken letterlijk te spreken; ze zijn de spiegels van de ziel.


De bijzondere kwaliteit en dynamiek van de portretten maakt nieuwsgierig naar haar vrije werk. De afgelopen tijd heeft Debora Makkus gewerkt aan de serie Rise (opstaan, herrijzen). Tot nu toe heeft zij vijf schilderijen op groot formaat gemaakt, waarbij de focus eveneens op de menselijke veerkracht ligt. Levensgrote naakte vrouwen sieren op onconventionele wijze ten voeten uit het doek. De vrouwen lijken uit een gevallen positie omhoog te willen komen. De kracht waarmee de vrouw zich omhoog wil duwen, is bijna voelbaar. Zelfs de zwaartekracht weet Makkus in verf te vangen. Een anonieme vrouw die na een val, fysiek of psychisch, in zichzelf gekeerd haar krachten hervindt en opstaat om het leven weer op te pakken. De toeschouwer voelt zich bijna een voyeur omdat hij getuige is van een intiem moment. Maar dan wordt de subtiel geschilderde weerspiegeling zichtbaar die laat zien dat de vrouw zich weer herpakt en haar krachten hervindt om op te staan. Makkus lijkt te willen weergeven dat de vrouw weliswaar is gevallen maar in geen geval gebroken is.


Naast de houding van het model is de grootste tegenstelling met de portretten de onzichtbaarheid van het gezicht van de geschilderde vrouw. Prachtige lange manen verbergen het gezicht. Makkus benadrukt hiermee dat de vrouw in zichzelf gekeerd is en zich alleen waant in haar situatie. Het geschilderde haar verraadt overigens wel dat een kunstenaar aan het werk is geweest die de kunst van het portretteren beheerst. De realistische stijl waarin de werken zijn geschilderd, is de stijl waar Makkus de afgelopen jaren naar toe is gegroeid. Af en toe lijken de werken bijna in foto-realistische stijl geschilderd, maar de oplettende kijker ontdekt hier en daar de imperfecties. Makkus kiest voor een schilderachtige stijl die de werkelijkheid benadert, waarbij zij zelf keuzes blijft maken in wat zij belangrijk vindt en zichtbaar wil maken. Haar kleurgebruik is bewust niet altijd realistisch, zo schept zij levendigheid en dramatiek in het schilderij.


Het gebruik van licht-donkercontrasten, het zogenaamde clair-obscur, draagt eveneens bij aan de levendigheid en dramatiek in de schilderijen van Makkus. Clair-obscur is een techniek uit de schilderkunst waarbij de licht-donkercontrasten sterker worden uitgebeeld dan ze in werkelijkheid vaak zijn. Bij clair-obscur is de achtergrond donker en de voorgrond licht, waardoor dramatiek in het schilderij ontstaat. De techniek is vooral bekend door het werk van Caravaggio en Rembrandt. Makkus heeft zich gedurende haar schilderscarrière vaak laten inspireren door oude meesters. Vermoedelijk is bij dit werk met name Caravaggio een inspiratiebron geweest. De Italiaanse kunstenaar Caravaggio (1573 - 1610) is de belangrijkste schilder uit de Barok. Hij mag de uitvinder van het gebruik van clair-obscur worden genoemd.


Een ander kenmerk van het werk van Caravaggio is het niet geheel perfect weergeven van zijn modellen en objecten. Zijn stijl wordt ook wel naturalisme genoemd vanwege de natuurlijke weergave van zijn figuren en objecten. Caravaggio schilderde bijvoorbeeld vieze vingernagels of rotte plekjes op appels, hij gaf de werkelijkheid weer zoals deze was en dat was niet gebruikelijk in zijn tijd.

Caravaggio leefde een paar eeuwen geleden. In een tijd waarin menselijke imperfecties vaak op het doek werden bijgewerkt. In de tegenwoordige tijd speelt het ideale schoonheidsbeeld nog steeds, of opnieuw, een belangrijke rol in de samenleving. Vrijwel alle (portret)foto's die tegenwoordig verschijnen, worden bijgewerkt tot men denkt het perfecte schoonheidsideaal te hebben bereikt. De modellen van Debora Makkus voldoen juist niet op elk vlak aan het heersende schoonheidsideaal, en dat is naar mijn mening juist de kracht van deze werken. De vrouwen zijn zo natuurlijk mogelijk weergegeven, inclusief imperfecties. Kijk bijvoorbeeld naar de voeten, het zijn geen gladde, gemanicuurde voeten, maar voeten die de vrouw jarenlang hebben gedragen. De kracht van Debora Makkus is dat zij schoonheid weet weer te geven met een rauw randje.



b a c k.